Op 23 februari jongstleden is het kabinet-Jetten geïnstalleerd. De ministers en staatssecretarissen zijn op die dag beëdigd; daarmee is de formele start van het kabinet gemarkeerd. Het kabinet wordt gevormd door een minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA.
De kansspelwetgeving valt onder het ministerie van Justitie en Veiligheid. De verantwoordelijke minister is David van Weel (VVD), die deze functie ook in het vorige kabinet bekleedde. De staatssecretaris voor Juridische Zaken en Detentie is Claudia van Bruggen (D66).
Wij onderzoeken hoe dit nieuwe kabinet aankijkt tegen het huidige kansspelbeleid en welke plannen het heeft voor de toekomst.
Inhoudsopgave
Kansspelbeleid onder Premier Jetten
In november toen D66 de verkiezingen won, berichtten wij al over de politieke standpunten van D66 en de PVV, waarbij we de belangrijkste ideeën van beide partijen hebben belicht. De PVV maakt echter geen deel uit van de nieuwe regering. Daarom hebben wij het 67 pagina’s tellende coalitieakkoord bestudeerd, dat is opgesteld door de drie samenwerkende partijen.
In dit akkoord staat onder het kopje ‘Nuchter beleid: drugs, gokken, sekswerk’, in het hoofdstuk ‘Veilig Nederland, sterke samenleving’ en het onderdeel ‘Veilig zijn in een sterke rechtsstaat’, het volgende vermeld.
Coalitieakkord over gokken
“We verstevigen de zorgplicht van online gokaanbieders, pakken illegale goksites
harder aan en stellen voor online gokken een volledig reclameverbod in. We
onderzoeken het beperken van het aantal vergunningen voor online goksites.”
Verstevigen van de zorgplicht
Sinds de introductie van de Wet KOA is de zorgplicht zowel een speerpunt als een heet hangijzer. In de publieke opinie klinkt steevast de roep om aanscherping, een lijn die de politiek doorgaans volgt. Sinds de legalisering is de zorgplicht dan ook al ingrijpend gewijzigd; zo zijn onder meer verplichte stortingslimieten ingevoerd. Tegelijkertijd schuilt er een risico in overmatige betutteling: te strenge maatregelen kunnen averechts werken en juist grotere spelers richting het illegale aanbod drijven. In hoeverre gaat de nieuwe regering dit risico nemen?
Totaal verbod op reclame
Ook de reclameregels zijn de afgelopen jaren steeds verder aangescherpt. Aanvankelijk werd ervan uitgegaan dat reclame noodzakelijk was om spelers te informeren over het legale Nederlandse aanbod en die gedachte is op zichzelf verdedigbaar. Aanbieders zijn daarin echter te voortvarend te werk gegaan, waardoor zij zowel het publiek als de politiek tegen zich in het harnas hebben gejaagd. Met verscherping tot gevolg.
De nieuwe regering zet nu in op een algeheel reclameverbod. Ook daarbij bestaat het risico dat het middel zijn doel voorbijschiet en de beoogde kanalisatie juist onder druk komt te staan.
Beperken van het aantal vergunningen
Daarnaast wil men onderzoeken of het aantal vergunningen kan worden beperkt. De vraag is echter of dat zinvol is. Het huidige aanbod is veilig, betrouwbaar en gebonden aan strikte regelgeving. Nieuwe vergunninghouders vormen op zichzelf geen bedreiging voor de spelersbescherming en een groter legaal aanbod betekent niet automatisch dat spelers méér gaan spelen.
Bovendien hebben enkele aanbieders van het eerste uur zich inmiddels al uit de markt teruggetrokken, onder meer omdat de exploitatie, mede door de hoge kansspelbelasting, niet langer rendabel bleek.
Aanpak illegale aanbieders
Een ander punt dat de coalitie zegt te willen aanpakken, is de aanwezigheid van illegale aanbieders. Deze zijn nog altijd zichtbaar via Google en adverteren volop op sociale media. Het probleem is echter dat de mogelijkheden om hiertegen op te treden beperkt zijn. Behalve het opleggen van boetes aan de betrokken bedrijven, voor zover de eigenaar of exploitant überhaupt te achterhalen is, zijn de handhavingsinstrumenten schaars.
Het juridisch blokkeren of ontoegankelijk maken van websites blijkt in de praktijk complex. Effectieve bestrijding vraagt om nadere (internationale) wetgeving en samenwerking, omdat veel van deze aanbieders zich buiten de Nederlandse rechtsmacht bevinden.
De reakties op de nieuwe plannen
De plannen en voornemens in het regeerakkoord ogen op het eerste gezicht goed en doordacht. Toch bestaat het risico dat de uitwerking ervan een onbedoeld negatief effect krijgt en het beoogde doel voorbijschiet.
Hoe hebben de verschillende stakeholders gereageerd op de, relatief summiere, informatie over kansspelen in het regeerakkoord?
Ksa is kritisch op plannen kabinet Jetten
Michel Groothuizen, de voorzitter van de Kansspelautoriteit, heeft in zijn reactie steun uitgesproken voor het verder verstevigen van de zorgplicht, betere bescherming van kwetsbare spelers en een hardere aanpak van de illegale markt. Op deze punten kan de toezichthouder zich goed vinden in de kabinetsplannen.
Tegelijkertijd uit hij wel zorgen over een algeheel reclameverbod en het voornemen om het aantal vergunninghouders mogelijk te beperken. Een verbod op online reclame raakt immers vooral het legale aanbod, terwijl illegale aanbieders zich daar weinig van zullen aantrekken. Zolang techbedrijven dergelijke advertenties op sociale media niet actief weren, bestaat het risico dat spelers juist vaker bij illegale partijen uitkomen. Daarmee dreigt het verbod het tegenovergestelde effect te hebben van wat het kabinet beoogt.
Ook de voorgestelde beperking van het aantal vergunninghouders roept vragen op. De huidige aanbieders opereren legaal en voldoen aan strenge voorwaarden. Het maximeren van het aantal partijen lijkt juridisch complex en biedt geen garantie op minder reclame of minder spelers.
De consumentenbond
De Consumentenbond, die eveneens heeft gereageerd, neemt op dit punt een duidelijk ander standpunt in. De organisatie pleit voor een volledig verbod op kansspelreclame. Over de zorgplicht voegde Sandra Molenaar, directeur van de Consumentenbond, daaraan nog het volgende toe:
‘Maar we willen nog een stap verder gaan. De zorgplicht van legale aanbieders moet veel steviger worden vastgelegd. Én gecontroleerd.’
Uit onderzoek van de Consumentenbond komt verder nog naar voren:
- 84% van de panelleden is voor een totaalverbod op gokreclame
- 88% van de panelleden vindt dat spelers beter beschermd moeten worden tegen dark patterns bij online casino’s (het aansturen op meer spelen)
Hervitas
De verslavingskliniek Hervitas heeft ook haar visie gegeven op het kansspelbeleid. Zij twijfelen eraan of het huidige strenge beleid daadwerkelijk het beoogde effect bereikt. “Beschermen we spelers, of beschermen we het systeem?” vragen zij zich af. Een streng gereguleerde kansspelmarkt betekent immers niet automatisch dat spelers beter worden beschermd. Vaak verschuift het probleem juist naar het illegale aanbod, waar toezicht ontbreekt en waar hulp voor spelers nauwelijks mogelijk is.
Hervitas pleit daarom voor meer aandacht voor effectieve interventies in plaats van het simpelweg verzwaren van de verantwoord spelen regels. Daarnaast roepen zij op tot meer transparantie over kanalisatie en tot intensievere samenwerking buiten het traditionele toezichtskader.
Conclusie – push naar illegale mark
De tijd zal uitwijzen hoe het kabinet-Jetten de plannen uit het coalitieakkoord daadwerkelijk vormgeeft. Belangrijk is dat dit gebeurt in nauwe samenwerking met alle stakeholders in de markt, zodat de voorstellen vanuit verschillende invalshoeken kunnen worden beoordeeld.
De publieke opinie speelt een belangrijke rol in de politieke koers, maar die ligt niet altijd in het belang van verantwoord gokken. Het is daarom cruciaal om in de gaten te blijven houden dat strengere regels niet automatisch betekenen dat minder spelers hun speelgedrag niet meer onder controle hebben, maar een push naar de illegale markt.
Referenties
- Kansspelautoriteit: Kansspelbeleid onder kabinet-Jetten
- Coalitieakkoord: Nuchter beleid: drugs, gokken, sekswerk
